ลำดับศักดิ์ของกฎหมายไทย (Hierarchy of Laws in Thailand)

ลำดับศักดิ์ของกฎหมายไทย (Hierarchy of Laws in Thailand)

ลำดับศักดิ์ของกฎหมายไทย (Hierarchy of Laws in Thailand)

“ลำดับศักดิ์ของกฎหมาย” เป็นหลักการพื้นฐานที่สำคัญของระบบกฎหมายสมัยใหม่ ซึ่งกำหนดความสัมพันธ์ระหว่างกฎหมายประเภทต่าง ๆ โดยกฎหมายที่มีศักดิ์ต่ำกว่าจะต้องไม่ขัดหรือแย้งกับกฎหมายที่มีศักดิ์สูงกว่า หากมีความขัดแย้งกัน กฎหมายที่มีศักดิ์สูงกว่าจะมีผลใช้บังคับเหนือกว่า

แนวคิดดังกล่าวได้รับอิทธิพลจากทฤษฎีกฎหมายของ นักนิติศาสตร์ชาวออสเตรีย คือ Hans Kelsen และถูกพัฒนาต่อยอดในระบบกฎหมายภาคพื้นยุโรป (Civil Law) โดยเฉพาะฝรั่งเศสและเยอรมนี ก่อนที่ประเทศไทยจะนำมาปรับใช้ในระบบกฎหมายของตน

หลักลำดับศักดิ์ของกฎหมาย มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน การจำกัดการใช้อำนาจของรัฐ และการรักษาความเป็นเอกภาพของระบบกฎหมายทั้งประเทศ

ความหมายของลำดับศักดิ์ของกฎหมาย

ลำดับศักดิ์ของกฎหมาย (Hierarchy of Laws) หมายถึง การจัดลำดับชั้นของกฎหมายตามสถานะทางกฎหมายและอำนาจในการตรา โดยกฎหมายที่มีศักดิ์ต่ำกว่าจะต้องออกโดยอาศัยอำนาจจากกฎหมายที่มีศักดิ์สูงกว่า และจะมีเนื้อหาขัดหรือแย้งกับกฎหมายที่มีศักดิ์สูงกว่าไม่ได้

หลักการนี้ทำให้เกิดความต่อเนื่องและความเป็นระบบในการใช้อำนาจนิติบัญญัติและการบริหารราชการแผ่นดิน

รัฐธรรมนูญ กฎหมายสูงสุดของประเทศ

หลักการสำคัญที่สุดของลำดับศักดิ์ของกฎหมายไทยปรากฏอยู่ใน รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 5 ซึ่งบัญญัติว่า

"รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ บทบัญญัติใดของกฎหมาย กฎ หรือข้อบังคับ หรือการกระทำใด ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ บทบัญญัติหรือการกระทำนั้นเป็นอันใช้บังคับมิได้"

ดังนั้น รัฐธรรมนูญจึงเป็นกฎหมายที่มีศักดิ์สูงสุด และเป็นที่มาของอำนาจในการตรากฎหมายทุกประเภท

ลำดับศักดิ์ของกฎหมายในระบบกฎหมายไทย

โดยทั่วไป นักกฎหมายไทยและสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาอธิบายลำดับศักดิ์ของกฎหมายไว้ดังนี้

ชั้นที่ 1 รัฐธรรมนูญ

ได้แก่

• รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

• บทเฉพาะกาลของรัฐธรรมนูญ

เป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ

ชั้นที่ 2 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ

ได้แก่กฎหมายที่รัฐธรรมนูญกำหนดให้ตราขึ้นเพื่อรองรับการดำเนินงานตามรัฐธรรมนูญ เช่น

• พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

• พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง

• พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดิน

• พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยศาลรัฐธรรมนูญ

กฎหมายระดับนี้ต้องไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ

ชั้นที่ 3 พระราชบัญญัติและกฎหมายในระดับเดียวกัน

ประกอบด้วย

พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.)

กฎหมายที่ตราโดยรัฐสภาและได้รับพระมหากษัตริย์ทรงลงพระปรมาภิไธย

พระราชกำหนด (พ.ร.ก.)

กฎหมายที่ฝ่ายบริหารตราขึ้นในกรณีฉุกเฉินหรือจำเป็นเร่งด่วนตามรัฐธรรมนูญ

ประมวลกฎหมาย

เช่น

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

• ประมวลกฎหมายอาญา

• ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง

• ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

กฎหมายระดับนี้ต้องไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญและพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ

ชั้นที่ 4 พระราชกฤษฎีกา

เป็นกฎหมายที่คณะรัฐมนตรีเสนอเพื่อให้พระมหากษัตริย์ทรงตรา

ใช้สำหรับ

• กำหนดรายละเอียดในการบังคับใช้กฎหมาย

• จัดตั้งหรือปรับโครงสร้างหน่วยงานของรัฐ

• กำหนดมาตรการตามที่กฎหมายแม่บทให้อำนาจ

พระราชกฤษฎีกาจะขัดต่อพระราชบัญญัติไม่ได้

ชั้นที่ 5 กฎกระทรวง

ออกโดยรัฐมนตรีผู้รักษาการตามกฎหมาย

เพื่อกำหนดรายละเอียดในทางปฏิบัติ เช่น

• หลักเกณฑ์

• วิธีการ

• แบบฟอร์ม

• ค่าธรรมเนียม

กฎกระทรวงจะต้องอยู่ภายในขอบเขตที่พระราชบัญญัติให้อำนาจไว้

ชั้นที่ 6 กฎหมายลำดับรองและกฎทางปกครอง

ได้แก่

• ระเบียบ

• ประกาศ

• คำสั่ง

• ข้อบังคับ

• หนังสือเวียนที่มีผลทางปกครอง

ซึ่งออกโดยหน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐตามอำนาจที่กฎหมายกำหนด

กฎหมายกลุ่มนี้ต้องไม่ขัดต่อกฎกระทรวง พระราชกฤษฎีกา หรือพระราชบัญญัติ

ชั้นที่ 7 ข้อบัญญัติท้องถิ่น

ได้แก่

• ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร

• ข้อบัญญัติองค์การบริหารส่วนจังหวัด

• เทศบัญญัติ

• ข้อบัญญัติองค์การบริหารส่วนตำบล

ใช้บังคับเฉพาะในเขตพื้นที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นนั้น

ต้องไม่ขัดต่อกฎหมายระดับชาติ

หลักการสำคัญของลำดับศักดิ์ของกฎหมาย

1. กฎหมายศักดิ์ต่ำกว่าต้องอาศัยอำนาจจากกฎหมายศักดิ์สูงกว่า

ตัวอย่าง พระราชบัญญัติควบคุมอาคารให้อำนาจรัฐมนตรีออกกฎกระทรวง

ดังนั้น กฎกระทรวงจึงมีผลใช้บังคับได้เพราะอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติ

2. กฎหมายศักดิ์ต่ำกว่าจะขัดต่อกฎหมายศักดิ์สูงกว่าไม่ได้

ตัวอย่าง กฎกระทรวงไม่สามารถกำหนดเงื่อนไขที่ขัดต่อพระราชบัญญัติแม่บทได้

หากขัดกัน ศาลปกครองอาจเพิกถอนได้

3. กฎหมายที่ขัดรัฐธรรมนูญเป็นอันใช้บังคับไม่ได้

หากมีข้อสงสัยว่ากฎหมายใดขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ

ศาลรัฐธรรมนูญมีอำนาจวินิจฉัย

เมื่อศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าบทบัญญัติดังกล่าวขัดรัฐธรรมนูญ

บทบัญญัตินั้นจะสิ้นผลใช้บังคับ

บทบาทของศาลรัฐธรรมนูญ

ศาลรัฐธรรมนูญเป็นองค์กรตามรัฐธรรมนูญที่มีหน้าที่สำคัญในการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย

อำนาจสำคัญ ได้แก่

• วินิจฉัยว่ากฎหมายขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่

• วินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ

• คุ้มครองหลักนิติรัฐและหลักนิติธรรม

จึงถือเป็นกลไกสำคัญในการรักษาลำดับศักดิ์ของกฎหมายไทย

ผลของการจัดลำดับศักดิ์ของกฎหมาย

การกำหนดลำดับศักดิ์ของกฎหมายก่อให้เกิดประโยชน์สำคัญหลายประการ

ด้านการปกครอง

• จำกัดการใช้อำนาจรัฐ

• ป้องกันการออกกฎหมายโดยพลการ

ด้านประชาชน

• คุ้มครองสิทธิเสรีภาพ

• สร้างความแน่นอนทางกฎหมาย

ด้านเศรษฐกิจ

• เพิ่มความเชื่อมั่นในการลงทุน

• ลดความขัดแย้งในการตีความกฎหมาย

ด้านกระบวนการยุติธรรม

• ทำให้ศาลสามารถวินิจฉัยข้อพิพาทได้อย่างเป็นระบบ

สรุปลำดับศักดิ์ของกฎหมายไทย

บทสรุป

ลำดับศักดิ์ของกฎหมาย เป็นหลักการสำคัญที่ทำให้ระบบกฎหมายไทยมีความเป็นเอกภาพและเป็นระเบียบ โดยกำหนดให้กฎหมายทุกระดับต้องเชื่อมโยงกันอย่างมีเหตุผลและอยู่ภายใต้กรอบของรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ

หลักการดังกล่าวไม่เพียงแต่เป็นกลไกทางกฎหมายเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน ควบคุมการใช้อำนาจรัฐ และส่งเสริมหลักนิติธรรม (Rule of Law) อันเป็นรากฐานของระบอบประชาธิปไตยและการบริหารราชการแผ่นดินของประเทศไทย

.

-------------------------

ที่มาอ้างอิง

-

ที่มาข้อมูลและภาพ

- www.iok2u.com