Nares ไทย ขอนแก่น คำว่า “โคกกรวด” ทำให้ท่านนึกถึงอะไรได้บ้าง (2) ไผเป็นไผ

รูปที่ 1 แผนที่กลุ่มหินโคราชทั้งหมด 5 เส้นสำรวจ 

คำว่า “โคกกรวด” ทำให้ท่านนึกถึงอะไรได้บ้าง 2 (ไผเป็นไผ)

Ward and Bunnag คือนักธรณีวิทยาอเมริกันกับไทย 2 คน ที่เป็นตัวตั้งตัวตีในการจัดตั้งกลุ่มหินโคราชขึ้นมา โดยเขียนเป็นรายงานวิชาการเผยแพร่ เมื่อปี พ.ศ. 2507 โดยก่อนหน้านี้ นักธรณีไทยเราเรียกหินพวกนี้ว่า ”หินชุดโคราช“ (Khorat Series) (Brown, Burgas, et al.(1951) ซึ่งเป็นการจำแนกหินอีกระบบหนึ่ง ซึ่งจะเน้นเฉพาะอายุ ไม่เน้นหนักเรื่องประเภทและลำดับชั้นหิน คำจำกัดความของชุดหินโคราช จึงหมายถึงพวกหินที่มีตะกอนสีแดง เกิดสะสมตัวบนพื้นทวีปและมีอายุในมหายุคชีวิตกลาง (Mesozoic Era) เท่านั้น ส่วนกลุ่มหินโคราชจะอธิบายถึงรายละเอียดที่มากกว่า เช่น มีการเรียงลำดับชั้นหินกันอย่างไร แต่ละช่วงเกิดขึ้นในสภาวะแวดล้อมเช่นไร และสามารถมีอายุระบุย่อยลงได้อย่างไร

(ถึงตอนนี้ก็ต้องขอขัดขวางการอ่านนิทานเรื่องนี้ลงสักแป๊บหนึ่ง โดยขอแทรกศัพท์บัญญัติ 2 คำ ได้แก่คำว่า “ลำดับชั้นหินต้นฉบับ” (Type Section) กับ “ตำแหน่งชั้นหินต้นฉบับ” (Type Locality) ซึ่งทั้งสองคำนี้ จะเป็นตัวบ่งชี้ว่า ลำดับชั้นหินที่เราควรนำมาเป็นตัวตั้งหรือเปรียบเทียบในการศึกษาธรณีวิทยาในบริเวณอื่นนั้น อยู่ที่ไหน กติกาคือ “ลำดับชั้นหินต้นฉบับ” คือเส้นสำรวจที่มีการศึกษาจริง มีรายงาน และมีความเหมาะสมกว่าเส้นสำรวจอื่น ของลำดับชั้นหินที่คล้ายคลึงกัน ส่วน “ตำแหน่งลำดับชั้นหินต้นฉบับ” นั้น คือตำแหน่งที่ถูกนำมาตั้งชื่อเป็นลำดับชั้นหินเช่นว่า โดยอาาจเป็นเส้นสำรวจแรกสุด หรือว่า ไม่สามารถกลับไปศึกษาได้อีกแล้ว หรือว่าไม่มีรายงานบันทึกที่ละเอียด ชัดเจนพอ)

ที่นี้เรากลับมาว่าด้วยเรื่องหมวดหินของกลุ่มหินโคราชกันต่อ

ward and Bunnag, 1964 ได้วัดลำดับชั้นหินของกลุ่มหินโคราชทั้งหมด 5 เส้นสำรวจ (รูปที่ 1) 4 เส้นสำรวจแรก จะศึกษาตั้งแต่หินที่มีอายุมากกว่ากลุ่มหินโคราชไปจนถึงที่ลุ่มที่มีคราบเกลือบนผิวดิน (ยกเส้นที่สามที่สำรวจจากผานกเค้า ไปตามลำน้ำพอง และเส้นทางเดินขึ้นภูกระดึง ส่วนเส้นสุดท้าย อยู่ที่เทือกเขาภูพาน จึงไม่มีหินอายุแก่โผล่ขึ้นมาให้เห็น (เส้นสำรวจที่ 1, 2 และ 4 นั้น ศึกษาตามถนนหมายเลข 2(มิตรภาพ), หมายเลข 205 (สุระนารายณ์) หมายเลข 210 (อุดรธานี-หนองบัวลำภู)

จากการศึกษาทั้ง 5 เส้นสำรวจ ก็ได้เสนอให้ตั้งชื่อหมวดหินขึ้นมาอย่างเป็นทางการ 7 หมวดหิน เริ่มจากล่างสุด หรือว่าแก่สุด ดังนี้

1. หมวดหินน้ำพอง มีตำแหน่งชั้นหินต้นฉบับอยู่ตามลำน้ำพอง จากผานกเค้าขึ้นไปหาตีนเขาภูกระดึง ตามเส้นสำรวจที่ 1

2. หมวดหินภูกระดึง(หมวดหินล่างสุดของกลุ่มหินโคราชในพื้นที่ขอบแอ่ง ซึ่งจะไม่มีหมวดหินน้ำพองรองรับอยู่ โดยจะวางตัวบนหินตะกอนมหายุคชีวิตเก่า (Paleozoic Era) หรือหินอัคนี มีต้นแบบอยู่ตามทางเดินขึ้นเขาภูกระดึง จากตีนเขาไปถึงจุดล่างสุดของซำแฮก ตามเส้นสำรวจที่ 1 และนับเป็นชั้นหินต้นฉบับ ณ ที่นี่ด้วยเช่นกัน

3. หมวดหินพระวิหาร วอร์ดกับบุญนาคไม่ได้ไปสำรวจวัดลำดับชั้นหินที่เขาพระวิหารเลย แต่ได้ยึดเอารายงานของ Jalichan and Bunnag, 1954 ที่มีการศึกษาลำดับชั้นหินตามหน้าผาฝั่งที่อยู่ในเขตของกัมพูชา ได้ความหนารวม 480 เมตร มาตั้งเป็นชื่อหมวดหิน อนึ่ง วอร์ดกับบุญนาค ก็ไม่ได้เอาข้อมูลที่ได้จากการวัดกลุ่มหินทรายสีอ่อนชั้นหนาและมีความคงทนสูงที่ซำแฮก ตามทางเดินขึ้นภูกระดึง มาใช้เป็นต้นลำดับชั้นหินต้นฉบับ เพราะเห็นว่า ลำดับชั้นหินของหมวดหินนี้ที่ซำแฮก ไม่มีความชัดเจน และไม่โดดเด่นเพียงพอ สรุปแล้ว หมวดหินพระวิหารจึงไม่มีลำดับชั้นหินต้นแบบ (Type Section) มีแต่ตำแหน่งของลำดับชั้นหินต้นฉบับ (Type locality) จะว่าไปแล้ว เรื่องนี้เราจะต้องพูดคุยกันเงียบๆ ภายในคนไทยเรา กลัวครับ กลัวว่า เดี๋ยวลุงวุ้นเส้นแกได้ยิน หรือมาเห็น แกจะเคลมหมวดหินพระวิหารของเราไปอีก พู่นแล้ว

1. หมวดหินเสาขัว คือหมวดหินที่มีโชคช่วย เหตุก็คือ แผนที่ภูมิประเทศมาตราส่วน 1:50,000 ของกรมแผนที่ทหารบก ที่ Ward and Bunnag ใช้เป็นเส้นสำรวจที่ 4 นั้น ห้วยห้วยหนึ่ง ที่มีแนวค่อนข้างจะขนานกับถนน และถูกใช้ในการวัดลำดับชั้นหินนั้น ในแผนที่ระบุว่าชื่อ “ห้วยเสาขัว” ซึ่งถูกนำมาใช้เป็นชื่อลำดับชั้นหินต้นฉบับของหมวดหินเสาขัว แต่ปรากฏว่า ในปัจจุบันนี้ ห้วยดังกล่าวถูกเรียกชื่อว่า ”ห้วยเฒ่าโต้“ แถมกลายเป็นจุดท่องเที่ยวของชาวบ้านร้านถิ่นด้วย เอ หรือจะต้องเปลี่ยนชื่อเป็น “หมวดหินเฒ่าโต้” ดีไหมเรา

5. หมวดหินภูพาน มีหมวดหินต้นฉบับอยู่ในตำแหน่งท้ายสุดของเส้นสำรวจที่ 5 หรือจะพูดว่าตั้งแต่ตีนหน้าผาชันสุดท้ายจนถึงยอดภูผาผึ้ง กาฬสินธุ์ ก็ไม่ผิดกติกา ความจริงแล้วถ้า Ward and Bunnag ตั้งชื่อหมวดหินนี้ว่า “หมวดหินภูผาผึ้ง” ก็เก๋ไปอีกแบบหนึ่ง แต่ข้าพเจ้าไม่มั่นใจว่า เป็นเพราะทีมงานถือโฉลก ไม่ชอบคำที่มีสามพยางค์ หรือไม่ก็ว่า สู้กับความโด่งดังของคำว่า “ภูพาน” ไม่ได้

6. หมวดหินโคกกรวด มีหมวดหินต้นฉบับอยู่ในบนถนนสายมิตรภาพ เพราะเป็นแนวเส้นสำรวจที่มีข้อมูลละเอียดที่สุด และมีความหนาของหมวดหินมากที่สุด เมื่อเทียบกับอีกสามเส้นสำรวจ (ปรบมือรัวรัวให้โคราชบ้านเอง)

7. หมวดหินที่ไม่ได้ตั้งชื่อ ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะว่า ลำดับชั้นหินที่สูงกว่านี้ มีหินโผล่ให้เห็นน้อยมาก และไม่ต่อเนื่องกัน ทำให้ไม่สามารถวัดทำลำดับชั้นหินได้ พบแต่ว่ามีหินทรายสีแดงแบบอิฐ เป็นส่วนใหญ่ มีหินโคลนสีเดียวกันบ้าง และที่สำคัญคือ มีคราบเกลือบนผิวดินมากมาย จึงไม่สามารถกำหนดชื่อให้หมวดหินนี้ได้

บ๊ะ!!! ก็ยังยาวอีกนิ ลิเกเรื่องนี้ ไหนๆ ก็ไหน ช่วงนี้ดูการออกแขก กับตัวตลกไปก่อนนะครับ ตอนสามรับรองว่าตัวเอกออกโรงแน่นอนครับ ท่านสารวัตร

รูปที่ 1 แผนที่ดัดแปลงมาจากรายงานของ Ward and Bunnag, 1964 แสดงเส้นศึกษาวัดสำรวจลำดับชั้นหินของกลุ่มหินโคราช รวมทั้งขอบเขตของที่ราบสูงโคราช ในประเทศไทย

รูปที่ 2 

.

-------------------------