การ์ตูนความรู้ นักสำรวจน้อยผจญภัย “อุบลจีโอพาร์ค”
สนใจดาวน์โหลด e-book คลิกที่นี่
https://drive.google.com/file/d/1kZrD0cu2dEpjk-EPGlwZ6uiGJ2PHODCp/view?usp=sharing
การ์ตูนความรู้ “พี่เรนและน้องเชน” สนุกกับการตั้งคำถาม เรียนรู้โลกกว้างไปด้วยกัน
.
นักสำรวจน้อยผจญภัย “อุบลจีโอพาร์ค” การ์ตูนพาเด็ก ๆ รู้จักบ้านของเรา ผ่านหิน สายน้ำ ป่า ผู้คน และวัฒนธรรม
อุบลราชธานี เป็นจังหวัดที่มีเรื่องราวมากกว่าสถานที่ท่องเที่ยวสวย ๆ เพราะภูมิประเทศ แม่น้ำโขง หน้าผา ลานหิน ป่า ชุมชน วิถีชีวิต และวัฒนธรรม ล้วนเชื่อมโยงกันเป็นเรื่องเดียวกันได้อย่างน่าสนใจ การ์ตูนชุด “นักสำรวจน้อยผจญภัย อุบลจีโอพาร์ค” จึงถูกพัฒนาขึ้นเพื่อชวนเด็ก เยาวชน ครอบครัว ครู และคนทั่วไป ออกเดินทางทำความรู้จักพื้นที่ผ่านมุมมองที่อ่านง่าย สนุก และตั้งคำถามไปพร้อมกัน
ปัจจุบันกรมทรัพยากรธรณีจัดให้อุทยานธรณีอุบลราชธานี หรือ อุทยานธรณีผาชัน–สามพันโบก อยู่ในสถานะ อุทยานธรณีระดับประเทศ (National Geopark) และเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีการพัฒนาอุทยานธรณีภายในประเทศสู่ระดับสากลโดยการมีส่วนร่วมของหลายภาคส่วน หนังสือเล่มนี้จึงไม่ได้ต้องการเพียงบอกว่า “ที่ไหนสวย” แต่ต้องการชวนผู้อ่านมองให้ลึกขึ้นว่า สถานที่หนึ่งแห่งเกิดขึ้นได้อย่างไร มีคุณค่าอะไร เกี่ยวข้องกับผู้คนอย่างไร และเราจะช่วยกันดูแลได้อย่างไร
จุดเด่นของการ์ตูนชุดนี้
หัวใจของเรื่องอยู่ที่ “5 เพื่อนนักสำรวจ” ซึ่งแต่ละคนมองอุบลราชธานีจากคนละมุม แต่เมื่อออกเดินทางร่วมกัน ทุกคนค่อย ๆ พบว่าธรรมชาติและวิถีชีวิตไม่สามารถแยกออกจากกันได้
บัวใส (Main Story Driver) เป็นเด็กอุบล เด็กหญิง คนเมือง ผู้ทำหน้าที่เชื่อมเรื่อง ชอบเดินทาง ถ่ายภาพ จดบันทึก และตั้งคำถาม เป็นตัวแทนของเด็กที่คิดว่าตนเองรู้จักบ้านเกิดดีแล้ว แต่เมื่อเริ่มสำรวจจริงกลับพบว่ายังมีเรื่องให้เรียนรู้อีกมาก อายุ 11 ปี เด็กหญิงจากตัวเมืองอุบลราชธานี บุคลิก สดใส ฉลาด ช่างสงสัย กล้าถาม ใช้เทคโนโลยีคล่อง แต่ไม่ได้รู้ทุกอย่าง อุปกรณ์ สมุดบันทึก โทรศัพท์/กล้อง แผนที่ กระเป๋าสะพาย และขวดน้ำ สีประจำตัว ชมพูบัว–ฟ้า หรือชมพูบัว–ขาว เป็น ตัวแทนเด็กเมืองและสะพานเชื่อมการทำงานของคนอุบลกับคนพื้นที่อุทยานธรณี เธอได้รับโจทย์ง่าย ๆ ว่า “เราอยู่จังหวัดเดียวกัน แต่เรารู้จักบ้านของเราดีพอหรือยัง?” คำถามนี้ทำให้เธอตัดสินใจออกเดินทาง
โขงคำ (Water Explorer) เป็นเด็กสายน้ำ เด็กชาย คนของ ผู้สนใจแม่น้ำโขง ปลา เรือ และชีวิตริมฝั่ง ช่วยเปิดมุมมองว่าการเปลี่ยนแปลงของสายน้ำสัมพันธ์กับภูมิประเทศ ระบบนิเวศ และการดำรงชีวิตของผู้คนอย่างไร อายุ 11 ปี บุคลิก ร่าเริง กล้าลุย รู้จักแม่น้ำ ปลา เรือ และวิถีริมโขง เมื่อมีข้อสงสัยเรื่องน้ำโขงและสายน้ำเช่น สามพันโบก แก่ง หาด ปลา หรือการเปลี่ยนแปลงของแม่น้ำ โขงคำ จะเป็นผู้สอน คำประจำตัว “สายน้ำพาเราไปไกล ถ้าเราเรียนรู้มัน”
ข้าวหอม (Land & Food Explorer) เป็นเด็กพื้นที่เกษตร เด็กหญิง คนโคก สนใจข้าว อาหารท้องถิ่น พื้นดิน และการใช้ทรัพยากรในชีวิตประจำวัน ทำให้เรื่องธรณีวิทยาไม่อยู่แค่ในก้อนหิน แต่เชื่อมโยงถึงอาหารและชุมชน อายุ 11 ปี บุคลิก รอบคอบ ช่างสังเกต รู้จักข้าว พืชอาหาร เกษตร และการใช้ประโยชน์จากพื้นที่ เธอทำให้บัวใสเห็นว่า ภูมิประเทศและทรัพยากรไม่ได้อยู่แยกจากชีวิตคน แต่สัมพันธ์กับอาหาร อาชีพ และชุมชน คำประจำตัว “เมล็ดเล็ก ๆ สร้างชีวิตใหญ่ได้”
เต็งรัง (Forest Explorer) เป็นเด็กป่า เด็กชาย คนดง ผู้ช่างสังเกตธรรมชาติ ต้นไม้ สัตว์ และความเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม ทำหน้าที่พาผู้อ่านมองความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่ธรณีกับระบบนิเวศ อายุ 11 ปี บุคลิก คล่องแคล่ว ชอบเดินป่า รู้จักต้นไม้ สัตว์ ของป่า และการสังเกตร่องรอยธรรมชาติ ทำหน้าที่เป็นชื่อเชิงสัญลักษณ์เชื่อมไปสู่เรื่องป่าและระบบนิเวศ ไม่จำเป็นต้องทำให้เด็กมีลักษณะ “ชาวป่า” แบบเหมารวม คำประจำตัว “ป่ามีเรื่องเล่า ถ้าเราตั้งใจฟัง”
เลต้า (Culture & Community Explorer) เด็กหญิงบรู เป็นตัวแทนมิติด้านผู้คน วัฒนธรรม ภาษา งานหัตถกรรม และภูมิปัญญาชุมชน ช่วยย้ำว่าอุทยานธรณีไม่ได้มีเฉพาะ “ธรณีวิทยา” แต่ยังรวมถึงเรื่องราวของคนที่อาศัยอยู่ร่วมกับภูมิประเทศเหล่านั้นมาหลายชั่วอายุคน อายุ 11 ปี สุขุมแต่ไม่เงียบ มีความมั่นใจในชุมชนของตนเอง ชอบฟังผู้ใหญ่เล่าเรื่อง และสนใจภาษา งานจักสาน และภูมิปัญญา บทบาทสำคัญของเลต้า คือ ถามในสิ่งที่อีก 4 คนอาจมองข้ามว่า “สถานที่นี้มีความหมายกับคนที่อยู่ที่นี่อย่างไร?”
การมีตัวละครหลายมุมมองทำให้เด็กเห็นว่าเรื่องเดียวกันสามารถเรียนรู้ได้ทั้งวิทยาศาสตร์ ธรรมชาติ สังคม วัฒนธรรม และการอนุรักษ์ ทำให้เรื่องไม่หยุดอยู่แค่หิน ป่า หรือแม่น้ำ แต่ไปถึง ผู้คนและความทรงจำของพื้นที่
โครงสร้างความสัมพันธ์ ให้จำง่าย ๆ ว่า
บัวใส “ถามและเชื่อม”
โขงคำ “อ่านสายน้ำ”
ข้าวหอม “อ่านผืนดินและวิถีทำกิน”
เต็งรัง “อ่านผืนป่า”
เลต้า “อ่านผู้คนและวัฒนธรรม”
โครงเรื่อง
เริ่มจาก เมืองอุบลราชธานี บัวใส รู้จักชื่อสถานที่ดัง ๆ แต่ยังไม่เข้าใจว่าอะไรทำให้ อุบลจีโอพาร์ค มีความพิเศษ จึงเริ่มภารกิจค้นหาคำตอบ เธอเดินทางจาก เมือง สู่สายน้ำ พบ โขงคำ สู่โคกและพื้นที่เกษตร พบ ข้าวหอม สู่ผืนป่า พบ เต็งรัง และชุมชนและวัฒนธรรมบรู เรียนรู้กับ เลต้า เมื่อทั้ง 5 คนมารวมทีมกัน ช่วงครึ่งหลังของหนังสือจึงเปลี่ยนจาก “บัวใสไปเรียนรู้” เป็น “5 เพื่อนช่วยกันไขปริศนา” เช่น สามพันโบก ผาแต้ม เสาเฉลียง ภาพเขียนสี ความสัมพันธ์ระหว่างธรณีวิทยากับวิถีชีวิต และการอนุรักษ์
ตอนสุดท้ายกลับมาที่ เมืองอุบลราชธานี เพื่อปิดวงเรื่อง บัวใสและเพื่อนทั้ง 4 นำสิ่งที่ค้นพบกลับมาเล่าให้เด็ก คนเมือง และผู้ใหญ่ฟัง พร้อมตั้งคำถามว่า “ถ้านี่คือบ้านของเรา เราจะช่วยกันดูแลและส่งต่อให้คนรุ่นต่อไปอย่างไร?”
เรื่องราวที่เด็กจะได้เรียนรู้
เนื้อหาของหนังสือถูกออกแบบในรูปแบบการผจญภัย ไม่ใช่ตำรา เด็กจะเริ่มจากการ สังเกต → ตั้งคำถาม → ค้นหาคำตอบ → ตรวจสอบหลักฐาน → แลกเปลี่ยนความคิดเห็น → สรุปสิ่งที่เรียนรู้
ระหว่างทาง ผู้อ่านจะได้รู้จักตัวอย่างภูมิประเทศสำคัญ เช่น สามพันโบก ซึ่งช่วยเปิดประเด็นเรื่องการกัดกร่อนของหินทรายโดยน้ำและวัสดุที่พัดพามา ได้เรียนรู้พื้นที่ ผาแต้ม ผ่านทั้งภูมิประเทศและภาพเขียนสีโบราณ และเห็นว่าหิน หน้าผา สายน้ำ และป่าไม่ได้เป็นเพียงฉากหลังของชีวิต แต่เป็นองค์ประกอบที่มีอิทธิพลต่อการตั้งถิ่นฐาน อาชีพ ความเชื่อ และวัฒนธรรมของชุมชน หนังสือยังให้ความสำคัญกับการแยกให้ออกระหว่าง “สิ่งที่เราเห็น” กับ “สิ่งที่เราคิดว่าเป็น” เพราะการเรียนรู้แบบนักสำรวจไม่ควรรีบสรุป เด็กจะได้ฝึกใช้ภาพถ่าย สมุดบันทึก แผนที่ การเปรียบเทียบ และการถามคนในพื้นที่เป็นเครื่องมือในการเรียนรู้
แนวคิดนี้สอดคล้องกับแก่นของอุทยานธรณี ซึ่งไม่ได้มองเฉพาะแหล่งธรณี แต่ให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์ การศึกษา การมีส่วนร่วมของชุมชน และการพัฒนาพื้นที่อย่างยั่งยืนด้วย
สิ่งที่ควรรู้ก่อนอ่านและการนำไปใช้
หนังสือชุดนี้เหมาะสำหรับเด็กและเยาวชน แต่ผู้ใหญ่ก็สามารถอ่านร่วมกันได้ โดยเฉพาะครู ผู้ปกครอง มัคคุเทศก์ นักสื่อความหมาย และคนในชุมชน เพราะหลายตอนสามารถใช้เป็นจุดเริ่มต้นของกิจกรรมภาคสนามได้ทันที วิธีอ่านที่ได้ประโยชน์ที่สุดคือ อย่าอ่านเพื่อจำคำตอบอย่างเดียว แต่ให้ลองหยุดในแต่ละหน้าแล้วถามว่า “เราเคยเห็นสิ่งนี้ไหม” “ถ้าไปสถานที่จริงจะสังเกตอะไร” หรือ “เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับชีวิตของเราอย่างไร”
ครูสามารถใช้หนังสือเป็นสื่อเสริมในวิชาวิทยาศาสตร์ ภูมิศาสตร์ สังคมศึกษา หรือท้องถิ่นศึกษา ส่วนครอบครัวสามารถใช้เป็นคู่มือก่อนออกเดินทาง เพื่อให้เด็กมีภารกิจเล็ก ๆ เช่น ถ่ายภาพรูปทรงหิน สังเกตร่องรอยน้ำ จดชื่อพืช ฟังเรื่องเล่าจากชุมชน หรือเปรียบเทียบสิ่งที่เห็นจริงกับสิ่งที่อ่านในหนังสือ
สิ่งสำคัญคือการเดินทางทุกครั้งควรอยู่บนหลัก ไม่ทำลาย ไม่ขีดเขียน ไม่เก็บตัวอย่างโดยพลการ ไม่รบกวนธรรมชาติ และเคารพกติกาของพื้นที่
แผนการเรียนรู้ที่แนะนำ
หากนำหนังสือไปใช้เป็นกิจกรรม สามารถแบ่งการเรียนรู้ออกเป็น 3 ช่วงได้อย่างง่าย
ก่อนเดินทาง ให้เด็กเลือกตัวละครที่ตนเองสนใจ และตั้งคำถามว่าอยากค้นหาอะไรจากพื้นที่จริง
ระหว่างเดินทาง ให้ใช้สมุดนักสำรวจบันทึกสิ่งที่เห็น สิ่งที่สงสัย และสิ่งที่ต้องกลับไปตรวจสอบเพิ่มเติม
หลังเดินทาง ให้เด็กนำสิ่งที่พบมาเล่าใหม่ด้วยภาษาของตนเอง อาจเป็นภาพวาด แผนที่ เรื่องสั้น คลิปวิดีโอ หรือการนำเสนอหน้าชั้นเรียน แล้วเปรียบเทียบว่า ความเข้าใจของตนก่อนและหลังการเดินทางเปลี่ยนไปอย่างไร
เมื่อเรียนจบทั้งเล่ม ยังมีแบบทดสอบและกิจกรรมสรุปเพื่อทบทวนว่าเด็กเข้าใจเพียง “ชื่อสถานที่” หรือเริ่มเห็นความสัมพันธ์ระหว่าง หิน น้ำ ป่า ผู้คน และวัฒนธรรม แล้วจริง ๆ
สรุป รู้จักบ้านเพื่อรักและดูแลบ้าน
การ์ตูนความรู้ นักสำรวจน้อยผจญภัย “อุบลจีโอพาร์ค” ไม่ได้สร้างขึ้นเพื่อให้เด็กเป็นนักธรณีวิทยาทุกคน แต่ต้องการปลูกพื้นฐานสำคัญกว่า นั่นคือ ความอยากรู้อยากเห็น การตั้งคำถาม การตรวจสอบข้อมูล และความรู้สึกผูกพันกับบ้านของตนเอง เมื่อเด็กเข้าใจว่าสามพันโบกไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ถ่ายรูป ผาแต้มไม่ได้มีเพียงวิวสวย ป่าไม่ได้มีเพียงต้นไม้ และชุมชนไม่ได้เป็นเพียงจุดแวะซื้อของ การเดินทางก็จะเปลี่ยนจาก “การไปเที่ยว” เป็น “การเรียนรู้” และเมื่อเราเริ่มเข้าใจว่าเรื่องราวของบ้านเกิดมีคุณค่าอย่างไร การอนุรักษ์ก็ไม่ใช่หน้าที่ของใครคนหนึ่ง แต่เป็นสิ่งที่ทุกคนมีส่วนร่วมได้
จึงอยากชวนผู้อ่านออกเดินทางไปกับ บัวใส โขงคำ ข้าวหอม เต็งรัง และเลต้า แล้วลองค้นหาคำตอบด้วยตัวเองว่า “อุบลของเรา มีเรื่องราวมากกว่าที่เราเคยคิดไว้แค่ไหน?”
#อุบลจีโอพาร์ค #อุทยานธรณีอุบลราชธานี #นักสำรวจน้อย #การ์ตูนความรู้ #ธรณีวิทยา #สามพันโบก #ผาแต้ม #แม่น้ำโขง #ท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ #การศึกษานอกห้องเรียน #อนุรักษ์ธรรมชาติ #ภูมิปัญญาท้องถิ่น #วัฒนธรรมอุบล #Geopark #iok2u
.
-------------------------
ที่มา
-
รวบรวมข้อมูลและภาพ
------------------------
การ์ตูนความรู้ พี่เรนและน้องเชน
howto รวมบทความการพัฒนาระบบทั้งหมด
------------------------
อ่านเรียนรู้และทำคำถามท้ายเล่มเสร็จอย่าลืมรับใบประกาศนะครับ
